Geschiedenis van kruis- en woordpuzzels



Puzzels en raadsels zijn al zo oud als de mensheid zelf, en hoewel daar geen echte bewijzen voor zijn mogen we gerust aannemen dat door de prille mens het raadselen als amusement en tijdverdrijf bedreven werd.We weten dat woordpuzzels al sinds de oudheid bestonden. Uit de Romeinse tijd zijn nog vele raadsels bekend. In de Bijbel staat zelfs een raadsel, en ook Leonardo Da Vinci, besteedde tijd aan het verzinnen van rebusachtige woordraadsels. Over het ontstaan van woordpuzzels bestaan allerlei theorieën. Een theorie stelt dat sommige woordpuzzels (cryptogrammen) ontstaan zijn uit de noodzaak geheime berichten te verzenden in oorlogssituaties, waarbij dus slimme en cryptische manieren bedacht moesten worden om de boodschap te versleutelen. Hoe het ook zij, spelen met woorden is iets wat we blijkbaar graag doen.

Woordpuzzels zijn in twee hoofdgroepen te verdelen. Puzzels die een raster behoeven zoals kruiswoordpuzzels en woordzoekers, noemen we rasterpuzzels. Dan zijn er de rebussen, charades, beeldcrypto's, analogieën, enz, die noemen we rasterloze woordpuzzels.


Rasterloze woordpuzzels
Er zijn heel wat mensen die zich veel bezig houden met rasterloos Nederlandstalig woordspel, zij het professioneel of als amateur (Dr. Denker, Jan Merolant, Aad van de Wetering, Battus, Paul Bakker). De soorten woordpuzzels zijn legio en het gaat te ver om ze allemaal te noemen, daarom verwijs ik naar de woordpuzzels op deze webstek.  De meest tot de 'verbeelding' sprekende typen en hun makers wil ik toch even hieronder noemen.
o
De beeldcrypto's van Dr. Denker verschenen elk jaar vanaf 1980 met Kerstmis in het Nieuwsblad van het Noorden en waren van meet af aan een groot succes. In 1994 verscheen de eerste Dr. Denker puzzel volledig in kleur.  Hiernaast een klassieker uit de 1980 Geografische Kerstpuzzel. De echte naam van Dr. Denker is mij niet bekend. LLLPT
afb. 1  plaatsnaam - 8 letters
Dr. Denker © 1980
De Woordpuzzels van Jan Merolant zijn heel divers. Van beeldcrypto's, analogieën tot initialenexpressies en verhaspelde Zegswijzen. Hagar Hagarson is het meest bekend in de puzzelgemeenschap door zijn Mzsteriax-puzzels, maar heeft vele andere typen puzzels op zijn naam staan. Hiernaast een typisch voorbeeld van een van zijn beeldcrypto's. Afbeelding 1 en 2, zijn beiden voorbeelden van het type letter-beeldraadsel die ook wel dingbats worden genoemd. Ook termen als 'Wacky Wordies' en 'Punzzles' worden aan dit type puzzel verbonden.

Spelen met letters, woorden, zinnen, cijfers en getallen is een van de grootste hobby's van Aad van de Wetering. Hij heeft een prachtige verzameling van taalspel, verzegden en nog véél meer. Ook het tweede boek van Battus 'Opperlans!' wordt gronding onder de loep genomen. Misschien wordt het eens tijd dat Opper-Opperlandicus Aad een boekje publiceert.

Battus (pseudoniem van Hugo Brandt Corstius), stelde in 1981 het handboek op voor de Opperlandicus: Opperlandse taal- & letterkunde, dat een vervolg kreeg met Opperlans! Opperlands was volgens hem "Nederlands met vakantie, Nederlands zonder het akelige nut dat aan die taal nu eenmaal kleeft". Het motto is: Wat kan dat mag, en wat niet kan dat mag helemaal.

afb. 2  bekende buitenlander
 
Hagar Hagarson  ©2005

Enkele voorbeelden van Opperlands:
  • Bommel-ding, fietst-rapper, bed-reiger, dij-kramp, bui-griet, spons-oren en mini-ster.
    (de zogenaamde 'woorden anders')
  • Koeieuier, reeëeelt, (door het invoeren van de tussen-n zijn deze vondsten niet meer geldig)
  • Za-chtstschr-ijdend, he-ngstschr-ede, z-aaiuiaa-rde en geoctrooieerd blijven gelukkig nog wel plezier geven.


In kinderbladen komen we hem nog tegen, de rebus, maar helaas is deze prachtige puzzelvorm stilletjes aan het dwijnen.  De rebus is een beeldraadsel waarbij de opgave geheel of gedeeltelijk wordt uitgebeeld in plaats van geschreven. De term Rebus gaat terug op het ongeveer rond 1600 bestaande gebruik onder studenten in Picardië om elkaar onder de titel ' de rebus quae gerunter' satirische beeldraadsels op te geven over actuele gebeurtenissen. In de 1900 eeuw vierde rebus hoogtij, en menig krant en blad plaatste de rebus voor "plezier ende vermaak der lezertjes", om Heer Olivier Berendinus Bommel maar eens te citeren. Hieronder een mooi voorbeeld van de inventiviteit van de rebusmaker.
o


afb. 3



Rasterpuzzels
o
Een vroege versie van de kruiswoordpuzzel verscheen in de negentiende eeuw in Engeland. Deze werden gemaakt voor kinderen en gebaseerd op het in de oudheid bekende woordvierkant (afb. 4), waarin een serie woorden zo geplaatst wordt dat hun letters zowel horizontaal en verticaal dezelfde zijn. Ze werden ook wel Tovervierkanten genoemd, (in het Engels magic word squares).

Deze Romeinse Tovervierkanten zijn gevonden over het gehele Romeinse rijk, waarvan de oudste gevonden werd op de palaestra in de stad Pompeii die op 24 augustus 79 n.Chr. door een uitbarsting van de vulkaan Vesuvius geheel bedolven werd onder een zes meter dikke laag van lapilli en vulkanische as.

afb. 4  Satorvierkant
afb. 5  Amulet
o
De vijf Latijnse woorden vormen een palindroomzin: Sator Arepo Tenet Opera Rotas. (De boer Arepo, houdt de wereld draaiende)  F. Grosser (1925) gaf als verklaring. Sator => de zaaier, de schepper, dus God; Arepo => langzaam; Opera => de verrichtingen van de mensheid; Rotas => de bewegingen van zon, maan en sterren; Tenet => houdt in de hand. (God houdt zijn creaties langzaam draaiende) Wat de maker van de Satorspreuk ook bedoeld zal hebben blijft echter een gok. De vijf Latijnse woorden zijn op vele verschillende manier te interpreteren. We weten dus niet zeker wat de vertaling is.

Later toen hekserij kwam opzetten werden deze palindromische zinnen als krachtige magische spreuken gezien. Hoewel we deze spreuken met een korreltje zout moeten nemen, hieronder toch enkele palindroomspreuken uit de occulte wereld:

Salom Arepo Lemel Opera Molas
Tasma Ageim Seves Miega Amsat
Natsa Arois Tolot Siora Astan
Ariton Rocaro, Icloat Taolci, Oracor, Notira
Bicelon Irolato Coramal Elamale Lamaroc Otalori Nolecib
o
Het satorvierkant, zo ook wel genoemd, werd ook ontdekt op een amulet (afb. 5), gevonden in het Colosseum te Lugdunum (nu Lyon, Frankrijk); één werd op de wand van een uitgegraven residentie van de ruines te Herculaneum, niet ver van Pompeii ontdekt; dríe werden er gevonden in de Romeinse legerplaats Dura-Europas in Oost-Syrië in de muren van de tempel van Artemis; één werd gevonden in 1868, gegraveerd in een muur (afb. 6) van een Romeinsbrits gebouw in de buurt van Victoria road Cirencester, Gloucestershire. Opvallend is dat hier het palindroom van rechts naar links gelezen moet worden; één ander exemplaar werd gevonden te Aquincum (nu Boedapest) op het dak van de residentie van de keizerlijke gouverneur van de Romeinse provincie Oost Pannonië. De aquincum-inscriptie liet twee palindromen zien, 'Roma tibi subito motibus ibit amor' (Rome, naar u zal plots de liefde komen) en het bekende 'Sator/Rotas' palindroom.
afb.6  Cirencester steen
o
Dubbele Tovervierkanten bestaan ook (afb. 7b). Hieronder zie je een paar Nederlandse voorbeelden van 'enkele tovervierkanten' die ik speciaal voor deze bladzijde gemaakt heb (afb. 7a).  



           
afb.7a    Hagar Hagarson ©2006

Bij dubbele tovervierkanten zijn alle woorden verschillend. Hieronder zie weer enkele simpele voorbeelden.



           
afb. 7b    Hagar Hagarson ©2006

Er zijn natuurlijk ook speciale tovervierkanten te maken. Als voorbeeld leek het mij wel aardig om een orde-drie-tovervierkant te maken (afb. 7c) dat het maximum van 16 woorden in zich herbergt. Dit is mogelijk door de twee diagonalen mee te tellen en alleen moordnilap-woorden te gebruiken. Dat zijn woorden die vooruit en teruguit gelezen kunnen worden, en dan verschillend zijn (DAR-RAD). Als regel heb ik gesteld dat er geen afkortingen gebruikt mochten worden, geverifieerde namen mogen wel.  Tot nu toe is 15 het maximale aantal woorden dat ik kwijt kan.

In afbeelding 7g, kunnen we zien dat er ook een Nederlandstalig palindromisch tovervierkant mogelijk blijkt, en dat het net als het Satorvierkant een palindromische zin vormt. Nette Evert temet treve etten (oftewel: keurige Evert bijna bestand laten afgrazen). Over 3000 jaar zal deze bekend staan als het 'Nettevierkant' met een een palindromische inscriptie in een aan Nedersaksisch verwante taal. Dus hak hem uit in marmer, zodat het de tand des tijds zal overleven. In afbeelding 7h zien we een Latijns tovervierkant van de orde 4, met de palindromische tekst Odac dara arad cado, wat ga als een gier betekent.

In afbeelding 7d, is een voorbeeld van een het progressief tovervierkant te zien, waar elke letter (beginnende linksboven) gelijk of hoger is (in het alfabet) dan de voorgaande letter. Afbeelding 7f is een verbonden tovervierkant. Zo zijn er vele varianten mogelijk. Albeelding 7e laat de windmolen zien, waarbij één cel overlapt en bij afb. 7i is een sequentie-vierkant te zien.
 

eek, Kee, rei, ier, Art, tra, era, are, eer, ree, kit, tik, eet, tee, kea, ???


 Hagar Hagarson ©2006
afb. 7c



Hagar Hagarson ©2006
afb. 7d

Hagar Hagarson ©2006
afb. 7e

Hagar Hagarson ©2006
afb. 7f




Aad v/d Wetering ©2002
afb. 7g


afb. 7h

Hagar Hagarson ©2006
afb. 7i

Het kon natuurlijk niet uitblijven dat na het vierkant ook andere rastervormen zouden worden gebruikt. Naar mate de puzzelmakers handiger werden met het maken van puzzels, durfden ze ook meer complexere vormen aan. Buiten de geometrische figuren die hieronder getoond worden zijn er natuurlijk allerlei vrije vormen, zoals een hartvorm, boomvorm, schipvorm, huisvorm, enz.
o

De Ruit


De Piramide
De Chevron


De Zandloper
De Waaier
De Rechthoek


Het Raat
 
De Molen
 

De Zeshoek
 
o

 
Voorlopers van de echte kruiswoordpuzzel zijn ongetwijfeld de kruisraadsels en de verschuifraadsels. Dit type woordpuzzels zien we al in tijdschriften eind negentiende eeuw. De kruisraadsels vallen onder de groep van lettergreepraadsels, net als charades. De cijfers stellen lettergrepen voor. Bij elk cijfer hoort een lettergreep. De lettergreepparen moeten bestaande woorden vormen die in de aanwijzingen beschreven worden en de lettergrepen moeten zelf ook woorden zijn.

1,2, laten van zich horen na etenstijd;
1,4, is aan de wetenschap gewijd; 
3,2, zo noemen we bepaalde jonge dieren;
3,4, kan u met spek plezieren.
o
De verschuifpuzzels (afb. 8) hebben al wat weg van kruiswoordpuzzels, omdat er ook geweven wordt met woorden. Het gegeven is een lijstje woorden dat je zodanig ten opzichte van elkaar moet verschuiven dat men op verschillende plaatsen verticaal iets kan lezen. In dit voorbeeld kan men na juist verschuiven drie namen van puzzelaars lezen

In tijdschriften uit medio 1889 heb ik simpele kruiswoordpuzzels, in de vorm van tovervierkanten of invulrasters gevonden, allen nog zonder zwarte vierkantjes. 		 
afb.8. oplossing
Hagar Hagarson ©2006
o
Ik kan niet uitsluiten dat eerder al tovervierkanten in Nederland gepubliceerd zijn, maar daar heb ik nog geen bewijs van gezien, en daarom houd ik 1889 als de datum aan waarop voor het eerst in Nederland een tovervierkant gepubliceerd werd. Het puzzelen was in eerste instantie op de jeugd gericht, misschien is dat de reden geweest dat kranten veel later dan jeugdtijdschriften dit puzzelfenomeen oppakten. Het Algemeen Handelblad publiceerde voor het eerst een tovervierkant (orde 4) op 15-10-1910. En op 03-10-2005 vierde het blad Denksport haar 75-jarig bestaan, dus die kwamen nog later.

De eerste echte moderne kruiswoordpuzzel zoals wij die nu kennen, werd gepubliceerd in Amerika op 21 december, 1913 in de Kerstmis zondagseditie van de New York World (zie onder) door Arthur Wynne, wiens werk was het bedenken van de wekelijkse puzzelpagina Fun, een achtpagina strips- en jeugdsectie van de New York World. Men kan zich afvragen of het waarschijnlijk is dat er in de 24 jaar na de publicatie van de Tovervierkanten in 1889 in Nederlandse tijdschriften, geen andere kruiswoordpuzzels eerder gepubliceerd zijn.

Arthur Wynne noemde de puzzel in eerste instantie 'word-cross', maar later veranderde hij dat naar cross-word, en nog later naar crossword. Hieronder zijn eerste creatie, een zogenaamde 'Hollow diamond crossword'.
o


Hollow diamond crossword


 
|1 |
|F |U |N |
|2 |  |  |  |3 |
|4 |  |  |32|  |  |5 |
|6 |  |  |7 |  |8 |  |  |9 |
|10|  |  |11|        |12|  |  |13|
|14|  |  |15|              |16|  |  |17|
|18|  |  |19|        |20|  |  |21|
|22|  |  |23|  |24|  |  |25|
|26|  |  |33|  |  |27|
|28|  |  |  |29|
|30|  |31|
 |34|

OPLOSSING 

|R |
|F |U |N |
|S |A |L |E |S |
|R |E |C |E |I |P |T |
|M |E |R |E |  |F |A |R |M |
|D |O |V |E |        |R |A |I |L |
|M |O |R |E |              |D |R |A |B |
|H |A |R |D |        |T |I |E |D |
|L |I |O |N |  |S |A |N |D |
|E |V |E |N |I |N |G |
|E |V |A |D |E |
|A |R |E |
|D |
 
2-3. What bargain hunters enjoy.
4-5.   A written acknowledgement.
6-7.   Such and nothing more.
8-9.   To cultivate.
10-11. A bird.
12-13. A bar of wood or iron.
14-16. Opposed to less.
16-17. What artists learn to do.
18-19. What this puzzle is.
20-21. Fastened.
22-23. An animal of prey.
24-25. Found on the seashore.
26-27. The close of a day.
28-29. To elude.
30-31. The plural of is.

10-18. Fibre of the gomuti palm.
6-22.   What we should all be.
4-26.   A day dream.
2-11.   A talon.
19-28. A pigeon.
F-7.     Part of your head.
23-30. A river in Russia.
1-32.   To govern.
33-34. An aromatic plant.
N-8.    A fist.
24-31. To agree with.
3-12.   Part of a ship.
20-29. One.
5-27.   Exchanging.
9-25.   To sink in mud.
13-21. A boy.


In de loop van de volgende tien jaar werd de puzzel een vast onderdeel van de New York World. Het eerste boek van kruiswoordpuzzels werd samengesteld door de puzzelredactie van de New York World en gepubliceerd in 1924 door Simon & Schuster. Hiermee ontketenden zij een wereldwijde rage. Andere zondagskranten in de Verenigde Staten en Europa, en later ook veel dagbladen en magazines begonnen met het publiceren van woordpuzzels.

Ze verschenen ook in Aziatische landen, als de taal geschikt was voor het in elkaar weven van woorden. In de eerste kruiswoordpuzzels gebruikte men alleen gemakkelijke woorden en hoofddefinities. Maar het niveau werd moeilijker en getalenteerde ontwerpers werden steeds beter in het maken van interessante combinaties in puzzels met zo weinig mogelijk zwarte vakjes. Door het gebruik van aanwijzingen en zinsneden, volledige namen, titels, en dergelijke in de patronen, is het mogelijk nog uitdagendere kruiswoordpuzzels te ontwerpen. Er zijn speciale woordenboeken verkrijgbaar met ongebruikelijke woorden die men vaak in kruiswoordpuzzels tegenkomt. De belangrijkste varianten op de kruiswoordpuzzel zijn thematische vormen gebaseerd op de actualiteiten of andere specifieke onderwerpen; verborgen aanwijzingen (bijvoorbeeld: "katakomben", "los", "poespas" en "dakhaas" duiden op "kat"); en puzzels waarbij alleen de definities worden gegeven en het patroon van zwarte en witte vakjes nog uitgewerkt moet worden op basis van aanwijzingen in het nummeringsysteem (zie doorlopers).

Na het grote succes in Amerika en Engeland konden ook de Nederlandse kranten niet achter blijven en in 1925 werd de kruiswoordpuzzel door het Algemeen Handelsblad in Nederland geïntroduceerd. Het sloeg in als een bom, en zoals we vaker gezien hebben in de puzzelwereld werd het een rage. Denk maar aan de 14-15-schuifpuzzel van Matthias J. Rice, kijk naar de Rubik kubus en de SuDoku-gekte, enz. Heel snel volgden ook de andere kranten en tijdschriften met het plaatsen van een puzzelrubriek. Sindsdien wordt er in Nederland heel wat gedenksport. Achter al die kruiswoordpuzzels en cryptogrammen gaan ook heel wat bekende puzzelmakers schuil, Dr. Linkerhoek (Algemeen Handelsblad), Professor Spitsbrein (NRC), Tante Tine (telegraaf), Kees Volker (ublad), Henk Scheltes (NRC),  Jan Meulendijks (Volkskrant), Piet Burger (Elsevier), Jelmer Steenhuis (NRC) en Dick Beekman.

Zo zijn er vele verschillende typen kruiswoordpuzzels en woordpuzzels verschenen.  Ik zal er hieronder nog enkele noemen. De meeste van de hieronder genoemde voorbeelden kun je ook nog proberen op te lossen.
o


De Filippine

Aanwijzingen:

A. Het do-re-mi van Duyvis (5)
B. Goedkope noot in het onderwijs (6)
C. Optreden van Barbie? (10)
D. Beddengoed, maar niet vooronder de douche (8)
E. Natuurlijk speleinde in het stadium (7)
F. Reclames ter verlichting (7)
G. Een reis reserveren? (14)
H. Een paar financiers? (8)
I. Geval in de betere kringen? (14)
J. Autolamp? (13)
K. Serie kaarten voor mini's (8)
L. Meubelopstelling in het gesticht (10)
M. Omaatjes aan de drank (6)
N. Missers van dieren (6)

 Filipinepuzzel

Uit het boek: Volgens Bartjens
Auteurs: Roel Willems en Daan Holtackers


Het Zweedse Kruiswoordraadsel
In dit type kruiswoordpuzzel staan de aanwijzingen in het kruiswoord zelf. Op de plaats van de zwarte vakjes zijn daar nu de aanwijzingen geplaatst. Pijltjes geven aan of je verticaal of horizontaal moet invullen. Je ziet direct wat waar moet komen. Dit vinden veel mensen erg handig.

Deze manier van aanwijzingen plaatsen is een Deense uitvinding, waarna het zich verspreidde naar Noorwegen, Finland en Zweden en een typisch Scandinavisch fenomeen werd. Later werd dit type ook in andere landen bekend. In Nederland  kreeg het de naam Zweeds kruiswoordraadsel. In Engeland en Amerika is de referentie naar Scandinavië niet in de naam terug te vinden, daar wordt het clues in squares genoemd.		 Zweeds kruiswoordpuzzel


De doorloper
Bij een doorloper wordt niet bekend gemaakt hoelang de woorden zijn. Dat moet je dus zelf uitzoeken. In een doorloper staan dus geen zwarte vakjes. De aanwijzingen worden voor elke regel of kolom tegelijk gegeven, zonder dat er aangegeven wordt hoelang de woorden zijn en zonder aan te geven waar ze beginnen of eindigen.

Varianten:

  • De blanco waarbij je zelf ook zwarte vakjes moet invullen. Dit maakt het nog moeilijker want men weet niet of er één of meer zwarte vakjes naast elkaar komen.
  • De doorloper waarbij het eind van een woord overlapt met het begin van het volgende woord.


Het cryptogram
Bij een cryptogramkruiswoordpuzzel zijn de omschrijvingen van de in te vullen woorden op een cryptische manier gemaakt. Door hierover na te denken en te associëren kan men tot de oplossing komen. Een cryptogram is in feite een soort code die de oplosser moet kraken De woorden zijn als het ware verstopt in andere woorden of zinnen. Een manier van woordverstoppen is het gebruikmaken van de (minstens) dubbele betekenis van een woord.

- Vervanger die observeert = waarnemer
- Adembenemend handwerk = stikken
- Buigzaam verzachten = lenigen
 

Een andere manier van woordverstopperij is het anagram of letterkeer. Hierbij moeten simpelweg de letters van een woord in een andere volgorde gezet worden.

- er nooit zo = rotzooien
- klarinet = literkan
- daar broeden luis en neet = uilenest

Als U zo te horen, hoort of klinkt als in de omschrijving tegenkomt betekent dat vaak dat het woord anders geschreven wordt dan uitgesproken. De naam Engels wijst vaak naar een Engelse term. Zo kan in de aanwijzing het woord weer, anders of verdraaid voorkomen, deze termen wijzen er vaak op dat er sprake is van een anagram. En er zijn nog veel meer creatieve manieren om woorden cryptisch te coderen.

Voorbeelden van cryptische omschrijvingen zie je in onderstaande cryptische-merken-woordzoekpuzzel, waarin elke aanwijzing een bekend merk omschrijft. Probeer het maar eens. Het antwoord op de cryptische aanwijzing moet te vinden zijn in de woordzoeker.
o
Aanwijzingen

Eens zwaar en korte Amerikaanse soldaat (6).
Eerste huisdier (5).
Koffie verkeerd is een jong dier (7).
Weg in Rome voor zevende koning (6).
Om te ruiken, warrige helft van een zonnebril (4).
Helper van een aannemer, zo te horen (9).
Speelkaart na eenderde dans (6).
Klinkt plat; "staat u het hem toe?" (5)
Gulden cirkel tegen rivier (7).
Beetje bibber voor koploze springer (6).
Hiervan is een effect (6).
Oneindig bezit voor een meisje (7).
Rook van een muziekinstrument? (4)
Vreemde kennis (5).
Met 'n bij, heerlijk zoet (5).
Invrieswerk Geeft Lege Oceanen (4).
Vreemd lijntje (4).
Glas binnen drogist (7).
Kee en Rob zijn intiem (6).
Opkikker is terug (5).


MERKEN

wordzoeker

Hagar Hagarson ©2004
o


De woordladder
De piramidepuzzel begint bovenaan met één letter en het volgende woord op een lager niveau bestaat uit de letters van het bovenliggende woord plus een nieuwe letter.

Aanwijzingen: klinker, muzieknoot, bar, mestvocht, leiding, tuingereedschap, getal, insect.

vul mij in
o


De Woordzoeker
In een woordzoeker zijn allerlei woorden verborgen. Sommige horizontaal, andere verticaal. Woorden kunnen ook diagonaal of achterstevoren geschreven zijn. Normaal wordt een lijst van de verborgen getoond bij de puzzel. Het kan zo zijn dat de overgebleven letters een zin of naam vormen als oplossing van de puzzel

In deze variant hiernaast (Java-Applet) kunnen met de linker muisknop de woorden worden aangestreept. De lijnen blijven alleen staan als het antwoord correct is. (In deze puzzel mag de Griekse y als lange-ij worden opgevat.)

Helaas kan uw browser geen applets tonen.
Jos van Uden ©2002
o


Latijnse vierkanten
Een Latijns vierkant is verdeeld in een aantal  puzzelstukjes.

Bij een Latijns vierkant is het de bedoeling dat je de letters, in dit geval A t/m F zo plaatst dat in elke rij, en elke kolom, en elk puzzelstukje alle letters A t/m F bevat. Er zijn natuurlijk Latijnse vierkanten in allerlei maten mogelijk. Dit puzzel type is bedacht door Mark Thomson.

Deze puzzel is ook bekend onder de namen,  Puzzelstukjes-SuDoku, of Geometrische SuDoku en de Du-Sum-oh puzzels van Bob Harris.

latijns vierkant
ontwerper Mark Thompson
o


KruisGetalPuzzel

Hiernaast zie je een kruisgetalpuzzel, waarbij de aanwijzingen enkel namen van bekende figuren zijn. De bedoeling is het raster helemaal in te vullen met getallen. Met de negen donkere cellen kan dan een Nederlands woord gemaakt worden.

Aanwijzingen voor de getallen zijn:

John Napier, Jean Valjean, Herbie, Thomas the tank Engine, Grijpstra en de Gier, Dorothea Dix, Nelson Mandela, Cruella de Ville, PC. McGarry, Methusalem, Maxwell Smart, Cecil B. de Mille, Vader van de leugen, Levi Straus, Doornroosje, Alexander Delarge, en Arthur C. Clarke.



kruisgetalpuzzel

Hagar Hagarson ©2003
o


Kruisjespuzzel
De kruisjes verticaal vormen een beroemde veldheer uit de Romeinse tijd en een vermaarde stad der oudheid. Vier van de acht antwoorden van de horizontale aanwijzingen moet je van rechts naar links invullen. Welke dat zijn moet je zelf uitzoeken.

Aanwijzingen:
 
1. Vogel
2. Meisjesnaam.
3. Rivier in Afrika.
4. Stad in West Frankrijk aan de Sevre.		 5. Groot Eiland in West-Indië.
6. Hoofdstad der Edomieten.
7. Stad in Italië aan de golf van dien naam.
8. Dierlijk vet.

o

 

Andere Rasterpuzzels

 


SuDoku
Su betekent 'getal' in het Japans en Doku 'alleen'. Bij deze Japanse getalpuzzel genaamd SuDoku zijn er maar twee regels. Je moet zorgen dat alle getallen 1 t/m 9 in elke rij, en in elke kolom, en in elke 3x3 subvierkant komen te staan. Verder mag je de getallen die al geven zijn niet veranderen. Een SoDoku moet een unieke oplossing hebben. Het minimum aantal beginpunten voor een normale  SuDoku staat voorlopig op 17.

Voordat de naam SuDoku in 1984 door Nikoli in Japan geïntroduceerd werd, werd dit puzzeltype al in 1979 in een Amerikaans puzzelmagazine gepubliceerd als "Number Place". De puzzel werd toen ontworpen door Howard Garns, een gepensioneerde architect en freelance puzzelmaker. Toch was Garns ook niet de eerste. De Zwitserse wiskundige Leonhard Euler introduceerde het Latijnse Vierkant als een "nieuw soort Tovervierkant". Dit was een vierkant raster waarin elk nummer of symbool één keer in elke rij of kolom voor kwam. Het verschilt enkel met SuDoku omdat de SuDoku ook nog onderverdeeld is in blokken van negen.
 		 sudoku
Howard Garns ©1979
In 2004-2005 werd het een ware rage en verschenen plotseling overal SuDoku webstekken. SuDoku is eigenlijk een soort Latijns vierkant in een ander jasje. In Japan werd de naam SuDoku (samenvoeging van Suji wa dokushin ni kagiru geïntroduceerd. Ook wordt de naam Tazuku gebruikt.



Ukodus+
Aad van de Wetering bedacht een variatie op de SuDoku, de Udokus+. Bij zijn Udokus+ moeten ook op de twee diagonalen alle cijfers van 1 t/m 9 komen. Met dit gegeven is het wel mogelijk unieke puzzels te creëren die minder dan 17 beginpunten hebben. Aad heeft Udokus+ met 15, 14 en zelfs 13 cijfers ontworpen. Het wachten is op de 12-cijferige Udoku+.

Hiernaast een 3x2 Udoku+, waar maar 5 cijfers gegeven zijn. Toch is deze uniek oplosbaar omdat men ook weet dat in beide diagonalen de cijfers 1 t/m 6 moeten komen.
Aad v/d Wetering ©2005

o


AlfuDoku
Jan Merolant kwam in 2005 op het idee om voor elke letter van het alfabet een SuDoku te maken. Hij noemde ze AlfuDoku's. Daarna kwam ook het idee om SuDoku's te maken die een cijfer laat zien met de gegeven cijfers, de BétaDoku's. Een AlfuDoku heeft de gegeven cijfers zo staan dat ze allemaal binnen een bepaald letterpatroon staan. Bij het creëren van AlfuDoku´s moet men alle cijfers die men nodig heeft om een unieke oplossing te verkrijgen, binnen het gekozen letterpatroon plaatsen. Niet elke cel die het letterpatroon belaat hoeft een letter te bevatten.

Hiernaast een voorbeeld van een letter-A-AlfuDoku


Hagar Hagarson ©2005


PicuDoku
Na de AlfaDoku en de BétaDoku's was het onvermijdelijk dat er SuDoku's kwamen die andere simpele afbeeldingen uitbeeldden. Hagar Hagarson noemde dit type de PicuDoku's. Alle cellen die een cijfer bevatten vormen de contouren van de tekening. De puzzel moet natuurlijk ook uniek oplosbaar zijn.


Hiernaast zie je een zogenoemde Valentijn-PicuDoku




Hagar Hagarson ©2006
o


Pento-SuDoku
In oktober 2006 kreeg ik een aantal zogenoemde 5x5 Pento-sudoku's toegemaild van Odette De Meulemeester van de Belgische pentomino-webstek. De puzzels zijn hetzelfde als de latijnse vierkanten van Mark Thomson, met dat verschil dat de gekleurde vormen altijd een pentomino moet zijn. Een heel aardige variant.

Hiernaast een enkele voorbeelden van zo'n Pento-SuDoku.


Aad v/d Wetering©2006


Mini SuDoku
Er verschijnen steeds nieuwe varianten op de populaire SuDoku. De volgende Mini-SuDoku's van HyperKubik zijn ook heel aardig en wilde ik niet laten ontbreken. De regels bij dit type zijn: Elke rij en kolom moeten de cijfers 1 t/m 6 bevatten, en de som van de cijfers in dezelfde kleur moet voor alle kleuren gelijk zijn.


Hiernaast en onder zie je een typische mini-SuDoku




HyperKubik ©2006
Bij de volgende Mini-SuDoku van HyperKubik zijn de  regels: Elke rij en kolom moeten de cijfers 1 t/m 6 bevatten, en de som van de cijfers in de blauwe stukjes is voor alle blauwe stukjes gelijk en zo ook bij de oranje stukjes. De som van blauw en oranje hoeft niet (maar kan wel) gelijk te zijn.


HyperKubik ©2006

Geschiedenis samengesteld door Hagar Hagarson © february 2005

Index | Kruiswoordpuzzels zonder vragen